Menu

Hoe werkt ons psychische afweersysteem in corona-tijd?

Het immuunsysteem, ook wel afweersysteem genoemd, beschermt het lichaam tegen infectieziekten zoals het Corona-virus.  Het psychische afweersysteem beschermt de geest tegen ongewenste emoties (angst, depressie, boosheid), bijvoorbeeld als gevolg van de Corona-crisis.  Daarbij wordt alles aan psychische afweer uit de kast getrokken, met als topfavoriet: ‘overdekking door het tegendeel’.

Voor iedereen die deze afweermechanismen in de gaten heeft, is het echt genieten geblazen; en dat vooral omdat het laat zien hoe mensen zichzelf heel behendig en creatief weten te immuniseren.  De vraag is natuurlijk hoe psychisch afweer werkt. 


Ontkenning als afweermechanisme

Welnu, de meest simpele vorm van afweer is die van ‘ontkenning’, eentje die vooral wordt gebezigd door mannen en te herkennen aan uitspraken als: ‘ik zie het hele probleem niet’ of ‘volgens mij is er niet echt wat aan de hand’ en ‘eerlijk gezegd heb ik mij nog nooit zo goed gevoeld’.  Ontkenning neutraliseert dan wel de angst voor onheil, maar is wat moeilijk vol te houden tegenover de tsunami aan slecht nieuws en aanwezigheid van andere mensen die wel hun bezorgdheid uiten.


Omzetten van angst en agressie

Constructiever is het afweermechanisme van sublimatie, oftewel: het omzetten van angst en agressie in creatieve uitingen zoals: schilderen, muziek-maken, kleurige mondkapjes fabriceren, zingen op het balkon, lappendekens naaien of grappige videoboodschappen rondsturen.  Aangezien dit soort uitingen maatschappelijk geaccepteerd zijn, kunnen ongewenste (maatschappelijke) uitingen zoals vechtpartijen tegen mensen die geen afstand houden worden gekanaliseerd. 


Overdekking door het tegendeel

Opvallend bij dit afweermechanisme is het wollig, filosofisch gekleurd taalgebruik, waarbij het evidente nadeel-van-alles met verbaal geweld in een positieve richting wordt geforceerd.

Dan nu de hierboven genoemde, zeer populaire, afweermechanisme van het overdekken door het tegendeel: hierbij wordt alles wat juist als zeer negatief wordt ervaren (beroerd toekomstperspectief) omgezet in het tegenovergestelde.  Deze vorm is goed te herkennen in uitspraken zoals: ‘misschien moeten we wel eerst een flinke pas op de plaats maken om uiteindelijk toch weer vooruit te komen’ of ‘het heeft er toch alle schijn van dat de mens een zware crisis nodig heeft om eens goed te beseffen wat nu echt belangrijk is in het leven’ en ‘het kan natuurlijk helemaal geen kwaad om voor langere tijd in rustiger vaarwater te zitten; ik kom er anders ook niet echt aan toe om een goed te reflecteren op alles wat mij nu gebracht heeft tot waar ik nu ben’.  Opvallend bij dit afweermechanisme is het wollig, filosofisch gekleurd taalgebruik, waarbij het evidente nadeel-van-alles met verbaal geweld in een positieve richting wordt geforceerd.


Het nieuwe normaal

Ook de uitvinding van de term ‘het nieuwe normaal’ suggereert iets positiefs, terwijl er eerder sprake is van ‘het gedwongen abnormaal’.  Door veelvuldig woorden in de mond te nemen als ‘dankbaar’, ‘solidair’, ‘helden’, ‘kanjers’, ‘strijdvaardig’ en ‘doortastend’ spoelen we, voor even, de vieze smaak weg van de bittere werkelijkheid.


Het leven van voor de Coronacrisis lijkt nu een paradijs.  Maar om niet in treurnis en zelfs depressiviteit te belanden, is het logisch dat de mens zijn psychische afweer in stelling brengt.  Maar wat, zeker nu, niet te ontkennen valt, is dat vroeger alles beter was.


j.wijnberg@home.nl

www.psycholoogwijnberg.nl

About the Author Jeffrey Wijnberg

Werd geboren in Madison, Verenigde Staten in 1951. Na zijn gymnasiumtijd in Nederland studeerde hij enkele jaren muziek en psychologie in de VS. In 1977 voltooide hij zijn studie in de klinische psychologie aan de Rijksuniversiteit te Groningen. De eerste privé-praktijk van Noord-Nederland werd door hem in Groningen opgezet. Hij is sindsdien zelfstandig gevestigd. Als psychotherapeut gaat zijn speciale belangstelling uit naar de provocatieve stijl. Voor het IEP geeft hij, samen met Jaap Hollander, introductieworkshops Provocatief Coachen als ook de twee-jarige opleiding Provocatief Coachen. Hij is publicist en auteur van populair-wetenschappelijke psychologie boeken, waaronder "Provocatief Coachen", de uitdagende stijl van helpen", "Gekker dan gek; hoe provocatieve therapie werkt", "Niet-helpen voor hulpverleners", "In het diepste van de ziel is niets te zien; "Provocatieve psychologie", "Niemand is iemand zonder de ander" en "Succes is ook niet alles; verder met provocatief coachen". Hij is, als psychotherapeut, erkend en geregistreerd door de overheid. Elke maandag verzorgt hij een column in het dagblad "De Telegraaf", pagina Vrouw. Voor coaching- en therapie-afspraken is hij altijd bereikbaar op 050-3113900. Zie ook www.wijnbergenwijnberg.nl

Leave a Comment: