Menu

Hoe hangen criteria, waarden, metaprogramma’s en Graves drives samen?

Maatstaven
Laten we beginnen met 'criterium'. Dat is eigenlijk het breedste concept van deze vier (criteria, waarden, metaprogramma's en Graves drives). Criteria zijn normen waarmee we dingen evalueren. Een voorbeeld. Wanneer je een nieuw iemand ontmoet, gebruik je misschien 'eerlijk' als criterium voor het inschatten van die persoon. Automatisch vraag je je af: Hoe eerlijk is hij of zij? Zo heeft iedereen zijn eigen (vaak onbewuste) maatstaven. Voor iemand anders is het misschien 'veilig' of 'intelligent' of 'mooi'. 


En criteria spelen ook bij allerlei kleine dingen. Als ik bijvoorbeeld een sinaasappels koop op de markt, weeg ik ze op mijn hand. Want ik weet: hoe zwaarder hoe sappiger. Een 'sappig' is voor mij een belangrijk criterium (als het om sinaasappels gaat). Het Nederlandse woord 'maatstaf' drukt het mooi fysiek uit. Een maatstaf is letterlijk een meetlat die je ergens langs houdt.

Waarden
Waarden zijn ook criteria, maar het zijn zeer belangrijke criteria. Criteria vaak die gekoppeld zijn aan emoties. ‘Eerlijkheid’ kan een waarde zijn als je een nieuw iemand ontmoet. Als iemand niet erg gelukkig lijkt, hoeft je je daar misschien niet al te veel zorgen over te maken. Maar als ze als oneerlijk bij je overkomen, denk je misschien twee keer na om ze weer te ontmoeten.


Er is een glijdende schaal tussen ‘criterium’ aan de ene kant en ‘waarde’ aan de andere kant. Naarmate een criterium steeds belangrijker wordt, noemen we het op een gegeven moment een waarde. Dus als we vragen ‘Wat vind jij het belangrijkst in deze situatie?’, vragen we naar je waarden.

Metaprogramma's
Metaprogramma's zijn manieren waarop je met je criteria en je waarden omgaat. Bijvoorbeeld: ga jij er van uit dat mensen eerlijk zijn? Dan gebruik je het metaprogramma 'matching' (voldoet wel). Of vooronderstel jij juist dat mensen oneerlijk zijn? Dan het je het metaprogramma 'mismatching' (voldoet niet) aan staan. En dit geldt voor alle metaprogramma's. Streef jij naar het uitbannen van oneerlijkheid (metaprogramma 'weg van')? Of juist naar het vergroten van de eerlijkheid (metaprogramma 'naartoe'). Gaat het jou bij 'eerlijkheid' om een brede inschatting? Metaprogramma: globaal. Of gaat het je om de details? Metaprogramma: specifiek.


Graves Drives
Graves Drives zijn een typologie van waarden. In MindSonar plaatsen we waarden in een bepaalde drive, waardoor het gemakkelijker wordt om ze te vergelijken met andere criteria. Bijvoorbeeld: gaat eerlijkheid voor jou over kracht en macht (rode Graves drive)? Of gaat het over verbinding en community (groene Graves drive)? Stel dat iemand anders ‘openheid’ als waarde had. Zou dat dan vergelijkbaar zijn met eerlijkheid of niet? We kunnen dat niet weten door enkel naar de woorden ‘eerlijkheid’ en ‘openheid’ te kijken. Maar als we weten dat twee mensen allebei hun verschillend gelabelde waarden categoriseren in dezelfde Graves drive, dan weten we dat hun waarden vergelijkbaar zijn. En andersom kunnen mensen ook met hetzelfde criterium-woord hele verschillende dingen bedoelen. Ook dat komt aan het licht als we de bijbehorende Graves drives vergelijken.

Criteria categoriseren
De Amerikaanse psycholoog Clare W. Graves theoretiseerde dat er acht waardensystemen zijn die in de loop van de menselijke geschiedenis zijn ontwikkeld. Hij ging ervan uit dat elk waardensysteem voortkomt uit het vorige als een reactie op:
a. Steeds complexere leefomstandigheden
b. Problemen met de vorige set waarden.


MindSonar meet de mate waarin iemands criteria zijn gekoppeld aan zeven van de acht Graves Drives. We noemen dit ‘Graves-categorisatie’. Iemands criteria (die hij of zij al heeft geformuleerd bij het invullen van MindSonar) plaatsen we in Graves-categorieën. Dit maakt het mogelijk om criteria tussen mensen of tussen verschillende situaties voor dezelfde persoon te vergelijken. Merk op dat we eerst naar de criteria vragen en ze dan pas categoriseren. Dat is volgens ons een wezenlijk ander proces dan rechtstreeks naar de drives vragen, zoals dat in sommige andere metingen gebeurt.

Graves
Graves was in de jaren zestig en zeventig hoogleraar psychologie aan Union College in New York, dezelfde universiteit waar Abraham Maslow destijds lesgaf.

Maslow was zijn motivatietheorie aan het ontwikkelen (Maslow's behoeftepiramide). Het hoogste niveau van de hiërarchie van Maslow, ‘zelfactualisatie’, paste precies in de heersende opvattingen van de jaren zeventig, gericht op de vrijheid van het individu.

Graves vond dat dit model geen voldoende brede basis bood om de mens te begrijpen als een bio-psycho-sociaal-cultureel wezen. Hij ging ervan uit dat menselijk gedrag niet alleen werd bepaald door individuele behoeften, maar door een combinatie van sociale, biologische en psychologische factoren. Graves bedacht dat er acht waardesystemen zijn die zich in de loop van de afgelopen 100.000 jaar menselijke geschiedenis hebben ontwikkeld. Die noemde hij geen 'drives', maar 'Emergent cyclical levels of existence'. 'Uit veel verschillende elementen voortkomende, zichzelf op verschillende niveaus herhalende zijnstoestand'. Op zich een interessante definitie. Ik denk dat Graves met het woord 'zijnstoestand' wilde aangeven dat het niet alleen om denken of voelen of doen ging, maar om alledrie tegelijkertijd. Maar als je die term 'Emergent cyclical levels of existence' ziet, begrijp je misschien dat we die uitdrukking iets wilden vereenvoudigen. 



About the Author Jaap Hollander

Psycholoog, NLP-trainer, Trainer provocatief coachen, schrijver (11 boeken), directeur IEP --- Geeft NLP- en provocatieve workshops en -opleidingen. --- Stond vijf jaar achtereen in de top-500 professionals van ‘Quote’. --- Ontwikkelde MindSonar.

Leave a Comment: